Steegh Performance-model
Verantwoordelijkheid nemen versus overnemen
Betrokken ondernemerschap vraagt verantwoordelijkheid. Maar wanneer je structureel keuzes, problemen of gevolgen van anderen naar jezelf toetrekt, verandert verantwoordelijkheid in overname.
Dit is een praktisch Steegh Performance-onderscheid voor eigenaarschap, grenzen en leiderschap. Het is geen juridische of psychologische definitie van verantwoordelijkheid.
Het verschil in één overzicht
Verantwoordelijkheid nemen
Mijn rol → mijn keuze → mijn consequentie.
Verantwoordelijkheid overnemen
Andermans probleem → mijn probleem → minder eigenaarschap bij de ander.
Waarom ondernemers makkelijk te veel gaan dragen
- Je wilt kwaliteit bewaken.
- Je kunt het zelf sneller oplossen.
- Je wilt een klant of medewerker niet teleurstellen.
- Spanning voelt vervelender dan zelf even bijspringen.
- Je kunt bevestiging halen uit behulpzaam, deskundig of onmisbaar zijn.
Op korte termijn kan overnemen efficiënt zijn. Jij weet het antwoord, dus het probleem is snel weg. Op langere termijn kan hetzelfde patroon echter twee effecten hebben: jouw werkdruk groeit én de ander krijgt minder gelegenheid om zelfstandig te leren beslissen.
Een verzoek is nog geen verplichting
Een klant, collega of medewerker kan iets van je vragen. Dat maakt jou nog niet automatisch verantwoordelijk voor de volledige oplossing. Een bruikbare tussenstap is:
- Wat wordt er feitelijk gevraagd?
- Wat hoort aantoonbaar bij mijn rol?
- Welk deel hoort bij de ander?
- Wat kan ik bieden zonder eigenaarschap weg te nemen?
De leiderschapsval: behulpzaamheid kan afhankelijkheid creëren
Wanneer een medewerker met een probleem komt, kun je direct het antwoord geven. Dat voelt behulpzaam. Maar wanneer dit patroon zich herhaalt, leert het team onbedoeld dat twijfel moet worden teruggelegd bij de ondernemer.
Een andere reactie is bijvoorbeeld: wat heb je al onderzocht, welke opties zie je, welke keuze past binnen jouw verantwoordelijkheid en wat heb je concreet van mij nodig? Daarmee blijf je beschikbaar zonder de hele verantwoordelijkheid naar jezelf toe te trekken.
Vier niveaus waarop verantwoordelijkheid kan verschuiven
| Niveau | Overnemen | Nemen en laten |
|---|---|---|
| Klant | Het resultaat belangrijker maken dan de klant zelf | Heldere expertise bieden en keuzes bij de klant laten |
| Team | Problemen steeds zelf oplossen | Kaders geven en eigenaarschap terugleggen |
| Samenwerking | Altijd compenseren wat de ander niet doet | Verwachtingen expliciet maken en aanspreken |
| Privé | Elke vraag als verplichting ervaren | Bewust kiezen wat je wel en niet draagt |
Uit de praktijk: Koelen Hoveniers
Koelen Hoveniers groeide binnen zeven maanden naar een bedrijf met duidelijke werkprocessen, 1,5 fulltime medewerker en wekelijks ruimte voor kantoorwerk en bedrijfsontwikkeling.
De koppeling met dit model zit in de overgang van persoonlijk veel dragen naar een organisatie waarin processen en andere mensen meer verantwoordelijkheid kunnen dragen. Groei wordt dan niet alleen meer werk voor de eigenaar, maar ook een verbreding van eigenaarschap.
Hoe geef ik mijn team meer eigenaarschap?
Eigenaarschap vraagt duidelijkheid over het gewenste resultaat, ruimte om te beslissen en informatie om die beslissing te nemen. Een medewerker heeft ook gelegenheid nodig om te oefenen. Als jij ieder vraagstuk direct oplost, blijft de beslissing gemakkelijk bij jou liggen.
Steegh Performance betrekt daarom zowel het gedrag van de leider als het functioneren van het team. Welke vragen stel jij? Wanneer neem je iets over? En wat ontbreekt er bij de medewerker om de verantwoordelijkheid te kunnen dragen? Luisteren maakt zichtbaar of het gaat om onduidelijke verwachtingen, ontbrekende informatie of een gewoonte om jouw akkoord te vragen.
Een bruikbare reactie op een vraag uit je team is: ‘Welke mogelijkheden zie je, wat stel je voor en wat heb je van mij nodig?’ Daarna maak je afspraken over de beslisruimte en een terugkijkmoment. Zo blijft jouw betrokkenheid gericht op de ontwikkeling van de medewerker en de kwaliteit van het resultaat.
Eerste stap: Kies één terugkerend operationeel besluit. Spreek samen af wie het neemt, welke informatie beschikbaar moet zijn en bij welke uitzondering de ondernemer meedenkt. Bespreek na afloop wat hielp en wat nog duidelijker moet.
Hoe ziet deze verandering eruit in een bestaand bedrijf? Lees het praktijkvoorbeeld van een MKB-ondernemer die meer vragen ging stellen en minder overnam. Daar zie je hoe zijn andere manier van leidinggeven en de betrokkenheid van zijn team samenkwamen.
Zelfcheck: wat is werkelijk van jou?
- Welk probleem probeer ik nu op te lossen?
- Welke verantwoordelijkheid hoort aantoonbaar bij mij?
- Welk deel hoort bij de ander?
- Neem ik dit over omdat dat nodig is, of omdat spanning vermijden prettiger voelt?
- Hoe kan ik ondersteunen zonder eigenaarschap weg te nemen?
Lees ook Onbewuste toekomst, Authentiek leiderschap en Team zelfstandig laten werken.
Verder met jouw vraag
Dit artikel hoort bij medewerkers en teamontwikkeling. Daar vind je het overzicht en de samenhang met jouw ondernemersvraag.